Heuvelflarden 15


Taal in het Heuvelkwartier.

Door: John Schouten

Gebrabbel

In de vierde of vijfde klas kwam er een zekere Ad (van de Broek ?) bij ons op de Clemensschool. Ze hadden in WalloniŽ gewoond en spraken Frans. Ad mocht dikwijls voor de klas komen en op het bord dan de rekensommen in het Frans opdreunen. Het leek wel een geheimtaaltje. Wij spraken ook soms een geheimtaal, maar daar verstond je zelf ook niets van. Als we terug kwamen van het spelen in het Mastbos dan stoten we van allerlei klanken uit. We brouwden van letters en klanken zogenaamd woorden uit een vreemde taal. Wij dachten dan - dat de mensen dachten - dat wij uit een ver en vreemd land kwamen. Gebrabbel (in het Frans: Lalation), lallen was het wat we deden.

Pruttelding

Op de Clemensschool kregen we, buiten de schooltijd en je moest er apart voor betalen, ook les in de Franse taal. De eerste zin die ik in de Franse les leerde, vergeet ik nooit meer: "Marie est la bonne amie de Sophie." Het maakte je toch wel taalgevoelig. Ineens wist je dat door de broer van Napoleon, die koning van Nederland was geweest, er veel - ook verbasterde - Franse woorden in onze taal waren opgenomen. Boulevard is een verbasterd woord uit het Nederlands en komt van bolwerk (met dank aan Bertus de Vree). "Wil je een tas thee" was in elk gezin wel een eerste uitnodiging. Als je het ergens anders vroeg, lagen de mensen in een deuk want die namen dat letterlijk: een tas met thee! Geef mij die fourchette (vork) eens aan. Astrant of onstrant (brutaal) mochten we ook niet zijn en we moesten meestal flink aveseren (opschieten) om niet te laat op school te komen. Ook moesten we bij ons oma wel eens vragen of ze wat koffie in overentie (in voorraad over) had en dan een zetseltje meebrengen. Want koffie gezet mee de perkulator (zo'n pruttelding met een glazen hoedje) was veel lekkerder.

Zus of zo?

Wij waren brakken. Dat kon op twee manieren uitgelegd worden; zowel positief als negatief. Wanneer de ooms en de tantes op bezoek waren, zeiden die over ons tegen elkaar dat wij toch verrukkelijke brakken waren. Wanneer we vervelend of lastig waren, dan werd er gezegd: "Verdomme, laat die rotbrakken ophouden met dat geklier ". Wij waren ook heerlijke badraven, een woord dat ik nergens kan terugvinden, die ook heerlijk konden ravotten. Ik heb eens een Franse madame ontmoet van wie de familienaam Ravotten was, maar over de middeleeuwse betekenis van dat woord zullen we het hier maar niet hebben. Maar ook het Russisch deed mee. Tsaar Peter de Grote had nog in Zaandam gewerkt om de scheepsbouw in Holland af te kijken. Wij waren echte "doerakken ". En ook dat kon twee kanten op. We kregen te horen, dat we lekkere doerakken waren, maar ook werd er tegen ons geroepen: "stelletje doerakken, lig niet zo te koeioneren ". We plukten op de schiethai klokkebaaien - waar we dan thuis bosbessensjem van maakten -en als we door de muggen of door een perewesps gestoken waren, dan werd er azijn op gedaan.

Bijnamen:

De Kroot - de Lep - den Blauwe - de Jum - de Muis - den Bul - de Vrouw - Titi Rinika - den Piemus - Lambiek - De Krab - De Klikker - De Lut - De Jot - eindelijk nieuwe kleertjes aan - de Reus (echte naam Mensing) - de dolle Neger - 't Pinneke - de Neus.

De angsthaas

Franske woonde in de Mastbosstraat en hij kwam bij ons in de straat een karreke op kleine wieltjes voortdrijvend. Zijn gezicht vooral aan de rechterkant was verminkt door verbranding. Franske kwam altijd om oud papier en mompelde dan van "Liefdewerk, Oud papier ". Er kwam ook regelmatig een voddenman - een wat donker zuiders type met zwarte snor - die altijd riep: " Ouwebulleling". Met nieuwjaar veranderde zijn versje in "Ouwebulleling, hazen of konijnenvellen ". Hij kwam altijd door de poortjes, de brandgangen achterom welke toegang gaven tot de tuinen en de huizen. Maar toen hij op een keer betrapt werd dat hij zijn behoefte in de poort zat te doen, noemden we hem "de schijtlijster". Dat woord was eigenlijk gereserveerd voor de angsthazen. De vrienden die niet mee gingen op avontuur; die niet zo stoer waren en geen kattenkwaad durfden uit te halen.


Bewerking: Ria Veltman, d.d.: 12-10-2005