Groeten uit de Dr. Kuyperstraat

Zomer 2003

De Dr. Kuyperstraat zoals die was toen ik hem fotografeerde van 2000 tot 2001 is niet meer. De helft van het stratenblok waarin de straat ligt is reeds gesloopt en ligt al sinds ruim een jaar braak. Als alles loopt zoals gepland, zal de tweede fase, zoals het deel wordt genoemd waarin de straat ligt, eind 2004 gesloopt worden. Maar het kan ook later worden. De straat loopt leeg. Eerst langzaam, nu in een rap tempo. Steeds meer gezinnen maken gebruik van een aanbod van de woningbouwvereniging om tijdelijk of permanent te verhuizen.

Dichtgetimmerde huizen

Al reeds 11 huizen staan leeg of zijn dichtgetimmerd.

Enkele huizen worden gebruikt om tijdelijk te verhuren, onder meer aan de buitenlandse werknemers van een bedrijf. Buiten het braakliggende terrein achter de straat, waarin naast veel onkruid allerlei planten groeien die vroeger in de diverse tuinen groeiden en de dichtgetimmerde huizen, zijn de veranderingen ook goed merkbaar in de sfeer in de straat. Het zo kenmerkende leven op straat van de volksbuurt is in twee jaar tijd erg veranderd. De achterblijvers zoeken elkaar nog steeds op, dat wel, ze zijn tenslotte familie of voelen zich familie van elkaar, maar de uitbundige gezelligheid is er niet meer.

Familienanden

Familiebanden worden door de herstructurering zoals het heet, uit elkaar gerukt.

Herstructurering in de woningbouw, zo vermeldt de website van de woningbouwvereniging, betekent het opnieuw bebouwen van een wijk of straat. De woningen 'voldoen niet meer aan de technische en woontechnische eisen die vandaag de dag aan een woning gesteld mogen worden'. Daar valt iets voor te zeggen. Want ondanks het feit dat de huizen net vijftig jaar oud zijn, vertonen ze hun gebreken. De huizen zijn klein, vochtig en het tocht. In de winter zorgt één enkele gaskachel voor de verwarming van het hele huis. Maar toch gaat het grootste deel van de bewoners weg met pijn in hun hart. Kinderen wonen tegenover hun ouders en opa's en oma's wonen enkele huizen verder.

Familieconcentratie

Zoals vaak in een volksbuurt is de familieconcentratie hoog in de straat en omliggende straten. Buren zijn echte vrienden, de sociale controle bestaat hier nog en mensen helpen elkaar gevraagd of ongevraagd. Toen ik in 2000 begon met fotograferen wilde ik een document maken van deze typische levenssfeer, die door de sloop en nieuwbouw dreigt te verdwijnen.

Fotograveren

Een jaar lang fotografeerde ik het leven in deze straat. De eerste keer dat ik met mijn camera en flitser door de straat liep, zag ik mensen vanachter hun gordijnen kijken en werd mij toegeroepen wat ik aan het doen was. 'Ben je van de politie of van de belasting?' 'Mijn auto mag niet op de foto'. Hoe gezellig de sfeer ook leek in de straat, als buitenstaander met camera, werd ik met argwaan bekeken.

Na enige tijd

Na enige tijd, waarin we elkaar een beetje leerden kennen en de mensen de foto's zagen, bleken ze erg bereid om mee te werken aan mijn document. Als ik de straat in kwam lopen en men zat buiten een biertje te drinken riepen ze "Hé, fotograaf, wil je ook een biertje?".
Kenmerkend voor de veranderingen in de straat is bijvoorbeeld dat enkele bewoners, nu ik een vervolg maak op mijn eerste serie, niet meer gefotografeerd willen worden. De ontwikkelingen liggen soms erg gevoelig. Ze zijn het niet eens met de beslissingen die de woningbouwvereniging maakt, of voelen zich belazerd, omdat ze volgens hen niet krijgen wat ze beloofd was. De huur van de nieuwe huizen is hoger, waardoor men kamers in moet leveren of boven de huursubsidiegrens uitkomt.

Straatsamenstelling

In eerste instantie zou de samenstelling van de straat in de nieuwe wijk niet zo gek veel verschillen van de huidige situatie. De meeste bewoners kozen voor een terugkeer in de nieuwe wijk. Maar de tijd verstrijkt en steeds meer mensen verkiezen een andere woning in een andere wijk boven de onzekerheid van het wachten en de leegloop in de straat. Maar er zijn er ook die blijven vechten en koste wat het kost terug willen keren in de nieuwe wijk. Een enkeling wacht met pijn in het hart, maar gelaten, af wat komt.
De huizen in de Dr. Kuyperstraat bewaren zorgvuldig familiegeschiedenissen van soms wel drie tot vier decennia. Kinderen zijn geboren en opgegroeid, onder toeziend oog van de buren en overburen. Er zijn kleinkinderen geboren, kinderen en kleinkinderen overleden, lief en leed is er gedeeld. Twee jaar geleden richtte ik mij op het leven buiten en de sfeer in de straat. Nu heb ik mij meer toegelegd op het vastleggen van al die geschiedenissen, af te lezen in de interieurs van de huizen.
Wat ik vastleg is maar een fractie van de werkelijke historie.

Verborgen verhalen

Mijn foto's kunnen lang niet alle verborgen verhalen vertellen. De mensen en hun huizen ademen samen het leven in en nemen afscheid van wat was. Over een jaar is ook wat er nog rest geschiedenis en wordt er plaats gemaakt voor de toekomst. Een andere wijk met andere mensen. Ik wil de geschiedenis vangen om die een plaats te geven in de toekomst.

Karin Krijgsman

Deze expositie was onderdeel van Breda Photo 2003 en te zien in het Stadskantoor van 20 september tot en met 20 oktober 2003. Bij deze expositie is een boekje verschenen in beperkte oplage, deze is te zien in het Bredaas Museum bij de expositie 'Groeten uit Breda' en op de boekenbeurs op 27 en 28 september in Hotel de Keyser, Breda. Zie voor meer informatie het programma van Breda Photo 2003.